乾

Quẻ 1 · Thuần Càn

Thượng quái: Càn (Thiên, Kim) · Hạ quái: Càn (Thiên, Kim)

Thuần Càn là quẻ của trời, tượng sức mạnh dương cương và tinh thần tự cường không ngừng, dạy cách tiến thoái đúng thời từ lúc ẩn mình đến khi lên đỉnh.

Tượng quẻ

Quẻ gồm sáu hào dương, trên là Càn, dưới cũng là Càn, như bầu trời chồng lên bầu trời. Hình ảnh chủ đạo là con rồng đi qua sáu giai đoạn: ẩn dưới nước, hiện trên ruộng, gắng sức, thử nhảy, bay trên trời và cuối cùng lên quá cao. Trời vận hành không ngừng, mạnh mẽ mà có trật tự, nên quẻ nói về năng lực sáng tạo, khởi đầu và dẫn dắt. Bài học then chốt là mạnh nhưng phải biết thời: lúc nên ẩn, lúc nên hiện, lúc nên dừng.

Thoán từ

元亨。利貞。

Nguyên hanh. Lợi trinh.

Khởi đầu lớn lao, hanh thông. Lợi ở sự chính đáng và bền vững.

Trình Di và Chu Hi giảng bốn chữ nguyên, hanh, lợi, trinh là bốn đức của trời: khởi đầu, thông suốt, thích nghi, bền chính. Giống như mùa xuân gieo mầm, mùa hạ cây lớn, mùa thu kết trái, mùa đông thu về. Thoán truyện khen đức Càn là gốc khởi đầu của muôn vật, mây đi mưa xuống, vạn vật thành hình. Ý cho người đọc là năng lượng mạnh thường đi xa khi được giữ trên đường ngay thẳng và kiên trì.

Đại Tượng

天行健，君子以自強不息。

Thiên hành kiện, quân tử dĩ tự cường bất tức.

Trời vận hành mạnh mẽ, người quân tử theo đó mà tự mình gắng sức không ngừng nghỉ.

Mặt trời ngày nào cũng mọc, bốn mùa nối nhau không bỏ sót, đó là cái kiện của trời. Người quân tử học theo bằng cách tự rèn luyện đều đặn, không chờ ai thúc ép. Tự cường không có nghĩa là lao lực liên tục, mà là bền bỉ như nhịp trời, có lúc vận hành có lúc nghỉ, nhưng không bỏ cuộc.

Hào từ

  1. Hào 1 · 初九

    潛龍勿用。

    Tiềm long vật dụng.

    Rồng còn ẩn dưới nước, chưa nên hành động.

    Hào dương ở dưới cùng, như rồng còn nằm sâu, Tiểu Tượng nói vì dương còn ở dưới. Giống người mới vào nghề, tài có nhưng thời chưa đến. Nên tích lũy, học hỏi, giữ mình, chưa vội phô bày hay tranh đua.

  2. Hào 2 · 九二

    見龍在田，利見大人。

    Hiện long tại điền, lợi kiến đại nhân.

    Rồng hiện ra trên cánh đồng, lợi gặp bậc đại nhân.

    Hào Cửu Nhị đắc trung, tài đức bắt đầu được thấy, như rồng đã lên mặt đất. Tiểu Tượng nói đức đã ban rộng, tức ảnh hưởng tốt bắt đầu lan ra. Đây là lúc nên tìm người thầy, người đỡ đầu hay đối tác có tầm để cùng phát triển.

  3. Hào 3 · 九三

    君子終日乾乾，夕惕若；厲，无咎。

    Quân tử chung nhật càn càn, tịch dịch nhược; lệ, vô cữu.

    Người quân tử suốt ngày gắng gỏi, đến tối vẫn thận trọng lo nghĩ; có nguy, nhưng không lỗi.

    Hào Cửu Tam ở đầu nội quái giáp ngoại quái, vị trí chênh vênh, dễ bị áp lực từ trên lẫn dưới. Như người vừa được giao việc lớn, ban ngày làm hết sức, tối về còn tự xét lại. Tiểu Tượng nói đó là đi đi lại lại đúng đạo, nhờ cẩn trọng mà thường tránh được sai lầm.

  4. Hào 4 · 九四

    或躍在淵，无咎。

    Hoặc dược tại uyên, vô cữu.

    Có lúc nhảy lên, có lúc vẫn ở dưới vực, không lỗi.

    Hào Cửu Tứ đã sang quẻ trên, gần ngôi cao, như rồng thử nhảy khỏi vực sâu. Chữ hoặc chỉ sự còn cân nhắc, tiến được thì tiến, chưa được thì lùi. Giống người thử một bước chuyển việc hay mở dự án mới mà vẫn chừa đường lui, Tiểu Tượng nói tiến như vậy không có lỗi.

  5. Hào 5 · 九五

    飛龍在天，利見大人。

    Phi long tại thiên, lợi kiến đại nhân.

    Rồng bay trên trời, lợi gặp bậc đại nhân.

    Hào Cửu Ngũ vừa trung vừa chính, ở ngôi tôn quý, là đỉnh cao tốt đẹp nhất của quẻ. Như người đã có vị thế, năng lực được phát huy trọn vẹn. Tiểu Tượng nói đại nhân làm nên việc, lúc này nên dùng tầm ảnh hưởng để kết nối người tài và làm điều có ích chung.

  6. Hào 6 · 上九

    亢龍，有悔。

    Kháng long, hữu hối.

    Rồng bay lên quá cao, có điều hối tiếc.

    Hào Thượng Cửu vượt quá chỗ vừa phải, như rồng bay cao đến mức xa rời mây nước. Tiểu Tượng nói cái gì đầy quá thì khó lâu bền. Như người thành công mà không biết dừng, không nghe ai, thường dễ cô lập và phải hối tiếc, nên biết lui một bước.

  7. Hào dụng · 用九

    見羣龍无首，吉。

    Kiến quần long vô thủ, cát.

    Thấy bầy rồng mà không con nào đứng đầu, tốt.

    Hào dụng nói về cách dùng sức dương: mạnh mà không tranh làm đầu. Chu Hi giảng là cương mà biết nhu, như một nhóm người giỏi biết nhường nhau và phối hợp. Tiểu Tượng nói đức trời không nên tự cho mình là đầu, nên khiêm cung trong sức mạnh thường đem lại điều tốt.

Khi hỏi về

Công việc

Công việc có xu hướng nhiều năng lượng và cơ hội phát triển, nhưng cần xét mình đang ở giai đoạn nào. Mới bắt đầu thì nên tích lũy, đang lên thì nên tìm người dẫn dắt, đã ở đỉnh thì nên chia sẻ quyền và tránh tự mãn.

Tình duyên

Tình cảm thường mang màu sắc chủ động, nhiệt thành, nhưng hai cái tôi mạnh dễ va chạm. Nên học tinh thần quần long vô thủ: tôn trọng nhau, không ai cố áp đặt ai.

Tiền bạc

Tài chính có xu hướng thuận khi làm ăn chính đáng và bền bỉ. Nên tránh mở rộng quá sức hay đầu tư dồn dập lúc đang thắng, vì đầy quá thì khó giữ lâu.

Nhà cửa

Gia đình cần một người giữ vai trò định hướng nhưng không nên độc đoán. Không khí thường tốt hơn khi mỗi người đều được góp tiếng nói và cùng nỗ lực.

Học tập

Việc học hợp với tinh thần tự cường bất tức: học đều mỗi ngày quan trọng hơn học dồn. Nên tìm thầy giỏi hoặc người đi trước để được chỉ dẫn, và tự xét lại mình sau mỗi chặng.

Sức khỏe

Năng lượng quẻ Càn mạnh nên dễ cuốn người ta vào nhịp làm việc liên tục. Nên giữ nhịp sống điều độ, xen kẽ nghỉ ngơi để tinh thần bền lâu. Khi có vấn đề sức khỏe, hãy hỏi ý kiến bác sĩ.

Lời khuyên

Hãy xác định mình đang ở chặng nào của con rồng: ẩn, hiện, gắng, nhảy, bay hay đã quá cao, rồi hành động cho hợp thời. Giữ sự bền bỉ và ngay thẳng, mạnh mẽ nhưng biết khiêm nhường và biết dừng đúng lúc.

Quẻ liên quan

Có việc đang băn khoăn? Gieo một quẻ cho riêng câu hỏi của bạn.

Gieo quẻ

Nội dung tham khảo theo kinh điển Kinh Dịch, không phải lời tiên đoán.