Quẻ 17 · Trạch Lôi Tùy

Quẻ Tùy có Đoài là đầm ở trên, Chấn là sấm ở dưới. Sấm ẩn vào trong lòng đầm, như sức động của trời đất đến mùa thì lặng xuống nghỉ ngơi. Chữ Tùy nghĩa là theo: theo thời, theo lẽ, theo người. Chấn là trưởng nam mà chịu ở dưới Đoài là thiếu nữ, cái cứng hạ mình trước cái mềm nên được người theo. Trình Di và Chu Hi đều giảng muốn người theo mình thì trước hết mình phải biết theo điều phải.

1. Hào 1 · 初九

   官有渝，貞吉。出門交有功。

   Quan hữu du, trinh cát. Xuất môn giao hữu công.

   Chủ kiến có thay đổi, giữ chính thì tốt. Ra khỏi cửa mà giao thiệp thì có công.

   Sơ Cửu là chủ quẻ Chấn, dương cương mà chịu ở dưới hai hào âm, tức là người có chủ kiến nhưng sẵn lòng đổi theo điều đúng. Tiểu Tượng nói theo điều chính thì tốt, ra cửa giao thiệp thì không mất gì, vì không thiên tư người thân. Như người mới chuyển việc, sẵn sàng bỏ cách nghĩ cũ khi gặp lý lẽ hợp hơn, và chủ động làm quen ngoài nhóm quen thuộc.

2. Hào 2 · 六二

   係小子，失丈夫。

   Hệ tiểu tử, thất trượng phu.

   Ràng buộc với đứa trẻ, mất người trượng phu.

   Lục Nhị vốn ứng với Cửu Ngũ ở trên, nhưng âm nhu không tự giữ được, lại gần Sơ Cửu ngay dưới nên bị níu theo cái gần. Tiểu Tượng nói không thể theo cả hai. Như người vì món lợi nhỏ trước mắt mà bỏ lỡ một đối tác lâu dài đáng tin.

3. Hào 3 · 六三

   係丈夫，失小子。隨有求得，利居貞。

   Hệ trượng phu, thất tiểu tử. Tùy hữu cầu đắc, lợi cư trinh.

   Ràng buộc với người trượng phu, mất đứa trẻ. Đi theo như vậy thì cầu gì được nấy, nhưng lợi ở chỗ giữ chính.

   Lục Tam ở gần Cửu Tứ, chọn theo người trên mà bỏ Sơ Cửu ở dưới; Tiểu Tượng nói chí đã bỏ cái ở dưới. Theo người đáng theo thì có được, nhưng lời hào dặn phải giữ chính, đừng theo vì cầu cạnh. Như sinh viên chọn theo thầy hướng dẫn giỏi, chấp nhận bớt những cuộc vui nhỏ, miễn là theo để học thật chứ không để nhờ vả.

4. Hào 4 · 九四

   隨有獲，貞凶。有孚在道，以明，何咎。

   Tùy hữu hoạch, trinh hung. Hữu phu tại đạo, dĩ minh, hà cữu.

   Được người theo về mình, cứ giữ thế ấy thì xấu. Có lòng tin, đi đúng đạo, lấy sáng suốt mà xử, thì có lỗi gì.

   Cửu Tứ dương cương ở sát Cửu Ngũ, được nhiều người theo về, uy thế dễ lấn người trên; Tiểu Tượng nói về nghĩa là xấu. Cách gỡ là thành tín, giữ đạo và minh bạch, Tiểu Tượng gọi đó là công của sự sáng suốt. Như một nhân viên kinh doanh giỏi mà khách theo mình hơn theo công ty, nếu làm việc rõ ràng, quy công cho tập thể thì không bị nghi kỵ.

5. Hào 5 · 九五

   孚于嘉，吉。

   Phu vu gia, cát.

   Thành tín với điều tốt đẹp, tốt.

   Cửu Ngũ dương cương, trung chính, ứng với Lục Nhị cũng trung chính, lấy lòng thành mà theo điều thiện. Tiểu Tượng nói cái tốt ấy là nhờ vị trí chính và trung. Như người lãnh đạo thật lòng tin và làm theo những đề xuất hay của cấp dưới, tập thể có xu hướng gắn bó hơn.

6. Hào 6 · 上六

   拘係之，乃從維之。王用亨于西山。

   Câu hệ chi, nãi tòng duy chi. Vương dụng hưởng vu Tây Sơn.

   Ràng giữ lấy, rồi lại buộc thêm cho chặt. Nhà vua dùng lòng thành ấy dâng lễ ở núi phía Tây.

   Thượng Lục ở cuối quẻ Tùy, sự theo đã đến cùng, gắn bó đến mức không thể rời. Tiểu Tượng nói ở trên đã cùng, tức không còn chỗ đi nữa. Chu Hi giảng lòng thành theo nhau đến mức ấy có thể thông tới thần minh, như Văn Vương dâng lễ ở núi Kỳ phía tây. Như tình thầy trò bền chặt suốt đời, người học trò đã già vẫn giữ nếp về thăm thầy mỗi năm.

Biết theo cũng là một bản lĩnh: theo thời, theo lẽ phải và theo người đáng theo. Nên linh hoạt thích ứng nhưng giữ chính, không vì lợi mà a dua, và nhớ nghỉ ngơi đúng nhịp.

• Quẻ hỗ漸53 · Tiệm
• Quẻ đảo蠱18 · Cổ
• Quẻ đối蠱18 · Cổ
• Quẻ trước豫16 · Dự
• Quẻ sau蠱18 · Cổ