Quẻ 34 · Lôi Thiên Đại Tráng

Quẻ Đại Tráng có Chấn là sấm ở trên, Càn là trời ở dưới. Sấm vang trên trời, tiếng động mạnh mẽ lan khắp nơi. Bốn hào dương từ dưới lớn lên, lấn dần hai hào âm ở trên, là lúc sức dương đang thịnh. Chữ Đại Tráng nghĩa là cái lớn đang mạnh. Trình Di và Chu Hi đều lưu ý: lúc mạnh nhất lại dễ cậy sức mà làm sai, nên lời quẻ chỉ dặn một điều là lợi về giữ chính.

1. Hào 1 · 初九

   壯于趾，征凶，有孚。

   Tráng vu chỉ, chinh hung, hữu phu.

   Mạnh ở ngón chân, đi tới thì xấu, điều này đáng tin là vậy.

   Sơ Cửu dương ở vị dương, ở dưới cùng, như ngón chân nóng lòng muốn bước khi cả thân chưa sẵn, lại không có ứng giúp vì Cửu Tứ cũng là dương. Tiểu Tượng nói cứ thế mà tiến thì sự tự tin ấy sẽ đến chỗ cùng. Như sinh viên mới ra trường đòi ngay vị trí quản lý, hăng hái thì tốt nhưng nên tích lũy trước.

2. Hào 2 · 九二

   貞吉。

   Trinh cát.

   Giữ chính thì tốt.

   Cửu Nhị dương ở vị âm, không chính nhưng đắc trung, ứng với Lục Ngũ. Đang thời mạnh mà biết giữ mức vừa phải, Tiểu Tượng nói tốt là nhờ ở giữa. Như người có lý trong tranh luận mà vẫn nói năng ôn hòa, không dồn người kia vào chân tường.

3. Hào 3 · 九三

   小人用壯，君子用罔，貞厲。羝羊觸藩，羸其角。

   Tiểu nhân dụng tráng, quân tử dụng võng, trinh lệ. Đê dương xúc phiên, luy kỳ giác.

   Kẻ tiểu nhân thì dùng sức mạnh, người quân tử thì không dùng, cố giữ thế mạnh thì nguy. Như con dê đực húc vào hàng rào, sừng bị mắc kẹt.

   Cửu Tam dương ở vị dương, quá cương lại không trung, ở cuối quái Càn nên càng hăng. Tiểu Tượng nói tiểu nhân thì cậy sức, quân tử thì không làm thế. Con dê húc rào chỉ làm sừng mình mắc kẹt, như người dùng lời lẽ gay gắt đè bẹp đồng nghiệp, thắng một trận mà tự trói mình vào thế khó.

4. Hào 4 · 九四

   貞吉悔亡，藩決不羸，壯于大輿之輹。

   Trinh cát hối vong, phiên quyết bất luy, tráng vu đại dư chi phúc.

   Giữ chính thì tốt, ân hận tiêu tan. Hàng rào đã mở, sừng không còn mắc, vững mạnh như bộ trục dưới bụng cỗ xe lớn.

   Cửu Tứ dương ở vị âm, cương mà biết dùng mềm, phía trên chỉ còn hai hào âm nên như hàng rào đã mở, Tiểu Tượng nói vẫn còn tiến lên được. Sức mạnh ở đây là sức của trục xe, chở nặng mà vững, không phải sức húc. Như người đã gây được lòng tin, nhẹ nhàng thúc đẩy việc chung mà không cần lớn tiếng.

5. Hào 5 · 六五

   喪羊于易，无悔。

   Táng dương vu dị, vô hối.

   Mất con dê một cách dễ dàng, không ân hận.

   Lục Ngũ âm ở vị dương, Tiểu Tượng nói vị không xứng, nhưng được đắc trung và ứng với Cửu Nhị. Không đủ sức để đọ với bầy dê hăng hái, nên dùng sự hòa dịu, cái hung hăng tự mất đi mà không phải hối. Như người lãnh đạo không tranh sức với cấp dưới giỏi, chịu buông bớt quyền để mọi người tự làm, việc lại êm.

6. Hào 6 · 上六

   羝羊觸藩，不能退，不能遂，无攸利，艱則吉。

   Đê dương xúc phiên, bất năng thoái, bất năng toại, vô du lợi, gian tắc cát.

   Con dê đực húc vào hàng rào, không lùi được, không tiến được, không có gì lợi; chịu khó nhọc thì tốt.

   Thượng Lục âm ở cuối quái Chấn, cùng cực của sức mạnh và sự động, ứng với Cửu Tam cũng hăng như mình. Tiểu Tượng nói tiến thoái đều kẹt là vì không xét kỹ, nhưng biết nhận cái khó mà sửa thì lỗi không kéo dài. Như người lỡ nhận một dự án quá sức, nếu chịu khó nhìn lại, bàn với đối tác điều chỉnh thì vẫn có lối ra.

Sức mạnh chỉ thật sự tốt khi đi cùng lẽ phải. Nên dùng sức để giữ mình đúng đắn, không húc vào rào chắn, và khi lỡ kẹt thì kiên nhẫn chịu khó điều chỉnh.

• Quẻ hỗ夬43 · Quải
• Quẻ đảo遯33 · Độn
• Quẻ đối觀20 · Quán
• Quẻ trước遯33 · Độn
• Quẻ sau晉35 · Tấn