觀
Quẻ 20 · Phong Địa Quán
Thượng quái: Tốn (Phong, Mộc) · Hạ quái: Khôn (Địa, Thổ)
Phong Địa Quán: quẻ của sự quan sát và làm gương, gió đi khắp mặt đất. Nên nhìn rộng, tự xét mình và giữ lòng thành để người khác tin theo.
Tượng quẻ
Quẻ Quán có Tốn là gió ở trên, Khôn là đất ở dưới. Gió thổi qua khắp mặt đất, chạm tới từng ngọn cỏ, như ánh nhìn bao quát mọi nơi. Hai hào dương đứng cao ở trên, bốn hào âm ở dưới ngước lên, giống một lầu cao giữa đồng mà ai cũng trông thấy. Chữ Quán vừa có nghĩa là xem xét, vừa có nghĩa là bày ra cho người khác xem. Trình Di giảng rằng người trên phải làm gương cho người dưới nhìn vào, còn người dưới nhờ nhìn mà được cảm hóa.
Thoán từ
盥而不薦，有孚顒若。
Quán nhi bất tiến, hữu phu ngung nhược.
Đã rửa tay sạch mà chưa dâng lễ, lòng thành tín đầy đủ, dáng vẻ nghiêm trang kính cẩn.
Trong lễ tế xưa, khoảnh khắc rửa tay trước khi dâng lễ là lúc lòng người chuyên nhất, chưa bị nghi thức rườm rà làm phân tán. Thoán truyện nói người dưới nhìn vào sự thành kính ấy mà tự cảm hóa, không cần ép buộc. Như một người thầy ít nói mà đến lớp đúng giờ, soạn bài cẩn thận, học trò nhìn thái độ ấy mà tự giác học hơn mọi lời răn.
Đại Tượng
風行地上，觀；先王以省方，觀民設教。
Phong hành địa thượng, Quán; tiên vương dĩ tỉnh phương, quan dân thiết giáo.
Gió đi trên mặt đất là hình tượng quẻ Quán; các vua đời trước theo đó mà đi xem xét các phương, nhìn đời sống của dân rồi đặt ra sự giáo hóa.
Gió lướt qua mọi nơi nên biết rõ từng chỗ. Người lo việc chung cũng phải tự đi, tự nhìn, hiểu nếp sống của người ta rồi mới đặt ra quy định cho hợp. Giống người quản lý cửa hàng chịu xuống đứng quầy vài hôm, thấy khách hỏi gì, nhân viên vướng gì, rồi mới sửa quy trình.
Hào từ
Hào 1 · 初六
童觀，小人无咎，君子吝。
Đồng quan, tiểu nhân vô cữu, quân tử lận.
Nhìn như trẻ con, với người tầm thường thì không có lỗi, với người quân tử thì đáng tiếc.
Sơ Lục là hào âm ở dưới cùng, xa Cửu Ngũ nhất, nên chỉ thấy được bề ngoài như đứa trẻ đứng xa nhìn đám rước. Tiểu Tượng gọi đó là đạo của tiểu nhân: người không gánh trách nhiệm thì nhìn nông cũng chẳng sao, nhưng người có trách nhiệm mà nhìn vậy thì thiếu sót. Như người góp ý về cả công ty chỉ dựa vào vài lời đồn ở căng tin.
Hào 2 · 六二
窺觀，利女貞。
Khuy quan, lợi nữ trinh.
Nhìn trộm qua khe cửa, lợi cho sự giữ chính của người con gái.
Lục Nhị âm nhu, trung chính, có ứng với Cửu Ngũ, nhưng ở trong nhà nên chỉ nhìn ra qua khe hẹp. Với người phụ nữ thời xưa ở trong khuê phòng, cách nhìn ấy còn hợp lẽ, nhưng Tiểu Tượng nói với người lo việc lớn thì cũng đáng hổ thẹn. Bài học là đừng tự giam mình trong một góc nhìn, như người chỉ đọc tin từ một nguồn rồi kết luận mọi chuyện.
Hào 3 · 六三
觀我生，進退。
Quan ngã sinh, tiến thoái.
Xem xét việc làm của chính mình để định nên tiến hay nên lui.
Lục Tam ở trên cùng quẻ dưới, không trung không chính, đứng ở chỗ có thể tiến lên mà cũng có thể lùi lại. Không vội nhìn người, hào này quay về xét sức mình, việc mình. Tiểu Tượng nói như vậy là chưa mất đạo. Giống người đang phân vân nhận chức mới, tự hỏi kỹ năng và thời gian của mình có đủ chưa rồi mới quyết.
Hào 4 · 六四
觀國之光，利用賓于王。
Quan quốc chi quang, lợi dụng tân vu vương.
Nhìn thấy ánh sáng thịnh trị của nước, lợi cho việc làm khách quý của nhà vua.
Lục Tứ là hào âm ở vị âm, đắc chính, lại ở sát ngay dưới Cửu Ngũ nên thấy rõ nhất cái hay của người cầm quyền. Tiểu Tượng nói đó là lúc người hiền được trọng đãi như khách. Như người có nghề được mời về một nơi làm ăn tử tế, đến gần mới thấy cách vận hành tốt và có dịp đem sức mình góp vào.
Hào 5 · 九五
觀我生，君子无咎。
Quan ngã sinh, quân tử vô cữu.
Xem xét việc làm của chính mình, người quân tử thì không có lỗi.
Cửu Ngũ dương cương, trung chính, ở ngôi tôn, là chỗ cả thiên hạ trông vào. Muốn biết mình làm đúng hay sai, Tiểu Tượng chỉ ra cách: xem dân. Đời sống của người dưới chính là tấm gương soi người trên. Một chủ doanh nghiệp muốn biết mình điều hành ra sao thì nhìn tinh thần nhân viên và sự hài lòng của khách là rõ nhất.
Hào 6 · 上九
觀其生，君子无咎。
Quan kỳ sinh, quân tử vô cữu.
Xem xét việc làm của mình (khi đã ở ngoài cuộc), người quân tử thì không có lỗi.
Thượng Cửu là hào dương ở ngoài cùng, không còn giữ ngôi chính sự nhưng vẫn được người đời nhìn vào. Tiểu Tượng nói chí của hào này chưa yên, tức vẫn còn tự xét không lơi lỏng. Giống người đã nghỉ hưu mà con cháu, học trò vẫn noi theo, nên họ càng giữ nếp sống chừng mực.
Khi hỏi về
Công việc
Đây thường là lúc nên quan sát nhiều hơn hành động vội. Hãy tìm hiểu kỹ cách tổ chức, người làm và nhu cầu thật trước khi đề xuất thay đổi. Nếu đang ở vị trí dẫn dắt, cách làm việc của bạn có xu hướng ảnh hưởng mạnh hơn lời nói.
Tình duyên
Mối quan hệ cần được nhìn bằng con mắt rộng, không chỉ qua một vài chi tiết. Nên để ý cách người kia sống mỗi ngày và tự xét xem mình đang đem lại điều gì cho nhau. Sự chân thành lặng lẽ thường thuyết phục hơn lời hứa.
Tiền bạc
Nên quan sát thị trường và thói quen chi tiêu của chính mình trước khi quyết định lớn. Chỉ nhìn bề ngoài hay nghe một nguồn tin thì dễ đánh giá sai. Ghi chép, so sánh và hỏi người hiểu việc có xu hướng giúp bạn chọn chắc tay hơn.
Nhà cửa
Trong nhà, con cái và người thân thường học theo những gì họ thấy hơn là những gì được dặn. Nên tự giữ nếp sống mình mong người khác theo. Dành thời gian lắng nghe từng người để hiểu họ cần gì.
Học tập
Việc học hợp với cách quan sát, đọc rộng và đối chiếu nhiều góc nhìn. Tránh học vẹt hay chỉ dựa vào một tài liệu. Định kỳ tự xét lại tiến bộ của mình để biết nên đi tiếp hay ôn lại.
Sức khỏe
Hợp với việc tự quan sát nhịp sống: giờ ngủ, mức căng thẳng, thời gian ngồi một chỗ. Nên ghi lại thói quen vài tuần để thấy rõ mình cần điều chỉnh gì. Khi có dấu hiệu bất thường về sức khỏe, hãy gặp bác sĩ để được khám và tư vấn.
Lời khuyên
Nhìn rộng trước khi hành động, và nhìn lại mình trước khi nhìn người. Sự thành kính, nhất quán trong cách sống thường có sức cảm hóa hơn mọi lời giảng giải.
Quẻ liên quan
Có việc đang băn khoăn? Gieo một quẻ cho riêng câu hỏi của bạn.
Gieo quẻNội dung tham khảo theo kinh điển Kinh Dịch, không phải lời tiên đoán.