Quẻ 57 · Thuần Tốn

Quẻ Thuần Tốn có Tốn ở trên và Tốn ở dưới, gió nối theo gió, Đại Tượng gọi là tùy phong. Mỗi quái có một hào âm nằm dưới hai hào dương, như cái mềm nép mình dưới cái cứng. Chữ Tốn nghĩa là nhún thuận, cũng là đi vào: gió không phá cửa mà len qua từng khe hở. Thoán truyện nói Tốn chồng lên Tốn là để nhắc lại mệnh lệnh, người cứng ở chỗ trung chính thì chí được thi hành. Trình Di nhấn mạnh nhún thuận phải đi cùng chính đạo, nếu không sẽ thành nhu nhược.

1. Hào 1 · 初六

   進退，利武人之貞。

   Tiến thoái, lợi vũ nhân chi trinh.

   Tiến lui không quyết, lợi về sự cứng cỏi, ngay thẳng của người võ.

   Sơ Lục âm nhu ở dưới cùng, nhún thuận quá mức nên tiến hay lùi đều không dứt khoát, Tiểu Tượng nói là chí còn ngờ vực. Điều cần lúc này là sự quả quyết của người lính, Tiểu Tượng nói như vậy thì chí được sửa cho ngay. Như người cứ phân vân giữa hai lựa chọn mãi, nên đặt hạn chót, chọn một hướng rồi đi thẳng.

2. Hào 2 · 九二

   巽在牀下，用史巫紛若，吉无咎。

   Tốn tại sàng hạ, dụng sử vu phân nhược, cát vô cữu.

   Nhún thuận đến mức ở dưới giường, dùng quan sử, quan vu một cách rộn ràng, tốt, không lỗi.

   Cửu Nhị dương cương ở vị âm, đắc trung, nhún mình xuống rất thấp như nằm dưới giường. Trình Di giảng sử và vu là những người chuyên bày tỏ lòng thành, ý nói đem sự chân thành bày tỏ nhiều lần, rõ ràng thì nhún mà không thành xu nịnh. Tiểu Tượng nói tốt là nhờ đắc trung. Như người cấp dưới góp ý với cấp trên bằng thái độ khiêm cung, có dẫn chứng đầy đủ, vừa lễ độ vừa được lắng nghe.

3. Hào 3 · 九三

   頻巽，吝。

   Tần tốn, lận.

   Nhún thuận lặp đi lặp lại, đáng tiếc.

   Cửu Tam dương cương ở vị dương, quá cứng mà không đắc trung, vốn không phải người dễ nhún. Ép mình nhún rồi lại thôi, thôi rồi lại nhún, nên Tiểu Tượng nói là chí cùng quẫn. Như người miễn cưỡng xin lỗi nhiều lần mà lòng không phục, lời nói và thái độ không khớp nên người kia càng khó tin.

4. Hào 4 · 六四

   悔亡，田獲三品。

   Hối vong, điền hoạch tam phẩm.

   Hối hận tiêu mất, đi săn được ba loại thú.

   Lục Tứ âm ở vị âm, đắc chính, không có ứng vì Sơ Lục cũng là âm, lại cưỡi trên hai hào dương, lẽ ra dễ có điều hối tiếc. Nhưng Tứ nhún thuận cả trên lẫn dưới, ở gần Cửu Ngũ mà làm đúng phận, nên được nhiều việc, Tiểu Tượng nói là có công. Như người điều phối dự án khéo léo với cả cấp trên lẫn nhóm làm việc, cuối kỳ thu được kết quả trên nhiều mặt.

5. Hào 5 · 九五

   貞吉悔亡，无不利。无初有終，先庚三日，後庚三日，吉。

   Trinh cát hối vong, vô bất lợi. Vô sơ hữu chung, tiên canh tam nhật, hậu canh tam nhật, cát.

   Giữ chính thì tốt, hối hận tiêu mất, không gì không lợi. Lúc đầu chưa tốt mà về sau có kết quả; trước ngày canh ba ngày, sau ngày canh ba ngày, tốt.

   Cửu Ngũ dương cương trung chính ở ngôi tôn, Tiểu Tượng nói tốt là nhờ vị chính và trung. Trình Di và Chu Hi đều hiểu chữ canh gần với nghĩa thay đổi: trước khi đổi thì cân nhắc kỹ, sau khi đổi thì xem xét lại, nên lúc đầu có thể chưa suôn mà về sau thành. Như công ty muốn đổi quy định chấm công, báo trước, giải thích rõ, rồi theo dõi để điều chỉnh, việc đổi mới thường êm hơn.

6. Hào 6 · 上九

   巽在牀下，喪其資斧，貞凶。

   Tốn tại sàng hạ, táng kỳ tư phủ, trinh hung.

   Nhún thuận đến mức ở dưới giường, mất cả tiền của và cái rìu, cố giữ như thế thì xấu.

   Thượng Cửu ở cuối quẻ, nhún đến tột cùng, Tiểu Tượng nói ở trên cao mà nhún đến chỗ cùng. Mất tiền của và cái rìu là mất cả phương tiện lẫn sự quyết đoán của mình, cứ mãi như vậy thì đúng là đi vào chỗ xấu. Như người vì sợ mất lòng mà chiều theo mọi đòi hỏi của đối tác, đến lúc không còn gì để thương lượng.

Mềm mỏng là sức mạnh khi đi cùng chủ kiến và chính đạo. Nên nói rõ, nhắc lại điều cần làm, theo người sáng suốt, và đừng nhún đến mức đánh mất mình.

• Quẻ hỗ睽38 · Khuê
• Quẻ đảo兌58 · Đoài
• Quẻ đối震51 · Chấn
• Quẻ trước旅56 · Lữ
• Quẻ sau兌58 · Đoài