Quẻ 51 · Thuần Chấn

Quẻ Chấn gồm hai quẻ Chấn chồng lên nhau, sấm nối tiếp sấm. Mỗi quẻ Chấn có một hào dương nằm dưới hai hào âm, như sức mạnh từ dưới bật lên, phá vỡ sự im lặng. Chữ Chấn nghĩa là rung động, kinh động. Tiếng sấm làm muôn vật giật mình, nhưng cũng là tiếng gọi mùa xuân, đánh thức mầm sống. Trình Di giảng Chấn có đạo hanh thông, vì biết sợ mà tự răn thì giữ được mình.

1. Hào 1 · 初九

   震來虩虩，後笑言啞啞，吉。

   Chấn lai hích hích, hậu tiếu ngôn ách ách, cát.

   Sấm động đến, sợ hãi dè chừng, sau đó cười nói vui vẻ, tốt.

   Sơ Cửu dương ở vị dương, đắc chính, là chủ của quẻ Chấn, nơi tiếng sấm khởi đầu. Tiểu Tượng nhắc lại lời Thoán truyện: biết sợ thì đem lại phúc, cười nói sau đó vì đã có phép tắc. Như lần đầu thuyết trình trước ban giám đốc, run sợ khiến mình chuẩn bị kỹ, xong việc thì nhẹ nhõm mà cười.

2. Hào 2 · 六二

   震來厲，億喪貝，躋于九陵，勿逐，七日得。

   Chấn lai lệ, ức táng bối, tê vu cửu lăng, vật trục, thất nhật đắc.

   Sấm động đến, nguy, liệu chừng mất của, trèo lên chín lớp gò cao; đừng đuổi theo, bảy ngày sẽ được lại.

   Lục Nhị âm ở vị âm, trung chính, nhưng cưỡi ngay trên Sơ Cửu là gốc sấm, nên Tiểu Tượng nói nguy vì cưỡi lên hào cương. Gặp biến động thì tạm buông của cải, lên chỗ cao an toàn trước. Như khi thị trường chao đảo, người khôn thường không cuống cuồng đuổi theo khoản đã mất, giữ mình vững thì khi thời thế xoay lại, cái mất có xu hướng tìm về.

3. Hào 3 · 六三

   震蘇蘇，震行无眚。

   Chấn tô tô, chấn hành vô sảnh.

   Sấm động khiến người bủn rủn rã rời; nhân sấm động mà đi thì không gặp lỗi lầm.

   Lục Tam âm ở vị dương, không trung không chính, nên gặp biến thì hoảng hốt. Tiểu Tượng nói đó là vì vị không xứng. Nhưng chính cú sốc lại có thể là dịp để rời khỏi chỗ không hợp. Như người bị điều chuyển công việc bất ngờ, hoang mang một thời gian, rồi nhận ra đó là cơ hội bỏ một vị trí vốn không hợp với mình.

4. Hào 4 · 九四

   震遂泥。

   Chấn toại nê.

   Sấm động mà sa vào bùn.

   Cửu Tứ dương ở vị âm, không trung không chính, lại kẹt giữa bốn hào âm, sức sấm bị lún xuống như sa vào bùn. Tiểu Tượng nói như vậy là chưa sáng tỏ. Như người định làm một việc lớn mà sa vào những chuyện vụn vặt, sức lực tiêu hao dần. Nên gạt bớt việc phụ, tìm lại hướng chính.

5. Hào 5 · 六五

   震往來厲，億无喪，有事。

   Chấn vãng lai lệ, ức vô táng, hữu sự.

   Sấm động lúc đi lúc đến đều nguy; liệu chừng không mất gì, vẫn giữ được việc của mình.

   Lục Ngũ âm ở ngôi tôn, không chính nhưng đắc trung, giữa lúc biến động qua lại. Tiểu Tượng nói đi trong nguy, nhưng việc ở chỗ trung nên không mất lớn. Như người quản lý giữa mùa khủng hoảng, giữ chặt công việc cốt lõi, không chạy theo mọi tin đồn, nhờ thế mà giữ được cơ nghiệp.

6. Hào 6 · 上六

   震索索，視矍矍，征凶。震不于其躬，于其鄰，无咎。婚媾有言。

   Chấn tác tác, thị quắc quắc, chinh hung. Chấn bất vu kỳ cung, vu kỳ lân, vô cữu. Hôn cấu hữu ngôn.

   Sấm động khiến người run rẩy mất vía, mắt nhìn ngơ ngác, tiến tới thì xấu. Sấm chưa đến thân mình mà đến nhà bên cạnh, biết răn trước thì không lỗi. Chuyện hôn nhân có lời ra tiếng vào.

   Thượng Lục âm nhu ở chỗ tột cùng của Chấn, sợ hãi đến cực điểm, tiến thêm thì hỏng. Tiểu Tượng nói run rẩy vì chưa được đạo trung, tuy xấu mà không lỗi vì thấy chuyện của hàng xóm mà biết răn mình. Như thấy đồng nghiệp bị nhắc nhở vì một sai sót, mình xem lại công việc của mình ngay. Lúc ấy người thân có thể có lời bàn ra tán vào, nên nghe mà giữ bình tĩnh.

Sấm đến làm người giật mình, nhưng cái sợ đúng lúc giúp ta tỉnh ra mà sửa mình. Nên giữ bình tĩnh, cầm chắc việc chính của mình, và lấy biến động của người khác làm lời nhắc cho bản thân.

• Quẻ hỗ蹇39 · Kiển
• Quẻ đảo艮52 · Cấn
• Quẻ đối巽57 · Tốn
• Quẻ trước鼎50 · Đỉnh
• Quẻ sau艮52 · Cấn