Quẻ 52 · Thuần Cấn

Quẻ Thuần Cấn có Cấn ở trên và Cấn ở dưới, hai ngọn núi đứng liền nhau, Đại Tượng gọi là kiêm sơn. Mỗi quái có một hào dương chặn trên hai hào âm, như đỉnh núi giữ yên mọi thứ bên dưới. Chữ Cấn nghĩa là dừng: núi không chạy theo gió mây, cứ đứng vững ở chỗ của mình. Thoán truyện nói lúc nên dừng thì dừng, lúc nên đi thì đi, động tĩnh không lỡ thời thì đạo mới sáng. Trình Di giảng dừng ở đây là giữ lòng yên trước ham muốn, không để vật bên ngoài kéo đi.

1. Hào 1 · 初六

   艮其趾，无咎，利永貞。

   Cấn kỳ chỉ, vô cữu, lợi vĩnh trinh.

   Dừng ở ngón chân, không lỗi, lợi về giữ chính lâu dài.

   Sơ Lục là hào âm ở dưới cùng, như ngón chân, chỗ bắt đầu của mọi bước đi. Dừng ngay từ lúc chưa cất bước thì chưa sai gì, nên Tiểu Tượng nói chưa mất chính. Có điều hào âm ở vị dương, sức giữ yếu, nên kinh dặn phải bền lâu. Như người muốn bỏ thói mua sắm vô độ, dừng ngay từ lúc định mở ứng dụng mua hàng là dễ nhất, nhưng cần giữ được lâu.

2. Hào 2 · 六二

   艮其腓，不拯其隨，其心不快。

   Cấn kỳ phì, bất chửng kỳ tùy, kỳ tâm bất khoái.

   Dừng ở bắp chân, không cứu được người mà mình phải đi theo, trong lòng không vui.

   Lục Nhị âm ở vị âm, trung chính, như bắp chân muốn dừng nhưng phải chạy theo cái đùi là Cửu Tam ở trên. Nhị biết điều phải mà không can được Tam, Tiểu Tượng nói vì Tam không chịu lùi lại để nghe. Giống người phó phòng thấy cấp trên quyết sai, góp ý không được, đành làm theo mà lòng nặng trĩu. Lúc ấy nên giữ mình cho đúng, nói rõ ý mình, phần còn lại không nên tự dằn vặt.

3. Hào 3 · 九三

   艮其限，列其夤，厲薰心。

   Cấn kỳ hạn, liệt kỳ dần, lệ huân tâm.

   Dừng ở ngang eo, như xé rời thớ thịt dọc sống lưng, nguy, lòng như bị hun nóng.

   Cửu Tam dương cương ở vị dương, quá cứng, đứng ngay chỗ giao giữa hai quái, như cái eo nối thân trên với thân dưới. Ép dừng cứng nhắc ở chỗ cần mềm dẻo thì trên dưới tách rời, Tiểu Tượng nói mối lo nguy hun nóng cả lòng. Như người ép mình làm việc liền mạch, cắt hết nghỉ ngơi và giao tiếp, càng gồng càng bức bối. Dừng cần đúng mức, không phải khóa chặt mọi thứ.

4. Hào 4 · 六四

   艮其身，无咎。

   Cấn kỳ thân, vô cữu.

   Dừng ở thân mình, không lỗi.

   Lục Tứ âm ở vị âm, đắc chính, đã lên tới phần thân trên, nhưng không có ứng vì Sơ Lục cũng là âm. Tứ chưa đủ sức giữ người khác dừng, nhưng giữ được chính mình, Tiểu Tượng nói là dừng ở bản thân. Như người không thay đổi được cả nhóm nhưng tự giữ kỷ luật của mình, vậy là không có lỗi.

5. Hào 5 · 六五

   艮其輔，言有序，悔亡。

   Cấn kỳ phụ, ngôn hữu tự, hối vong.

   Dừng ở hàm, lời nói có thứ tự, hối hận tiêu mất.

   Lục Ngũ ở ngôi tôn, âm ở vị dương, tuy không chính nhưng đắc trung, tượng cái hàm là nơi lời nói phát ra. Biết giữ miệng, nói có trước có sau, nên hối tiếc mất đi, Tiểu Tượng nói là nhờ giữ được đạo trung chính. Như người chủ cửa hàng không hứa hẹn với khách quá sức mình, đã nói thì làm, lâu dần ai cũng tin.

6. Hào 6 · 上九

   敦艮，吉。

   Đôn cấn, cát.

   Dừng một cách đôn hậu, vững dày, tốt.

   Thượng Cửu là hào dương trên cùng, chủ của quẻ Cấn, như đỉnh núi dày dặn. Dừng được đến cuối mà vẫn trọn vẹn, Tiểu Tượng nói tốt là vì giữ sự dày dặn đến cùng. Giống người làm nghề lâu năm vẫn giữ nếp cẩn thận như ngày đầu, cái vững của họ đến từ sự bền chứ không từ một lần cố gắng.

Biết dừng cũng là một năng lực, không phải sự yếu đuối. Nên làm tròn phần việc của mình, giữ lời nói chừng mực và chờ thời điểm thích hợp rồi mới động.

• Quẻ hỗ解40 · Giải
• Quẻ đảo震51 · Chấn
• Quẻ đối兌58 · Đoài
• Quẻ trước震51 · Chấn
• Quẻ sau漸53 · Tiệm