Quẻ 28 · Trạch Phong Đại Quá

Quẻ Đại Quá có Đoài là đầm nước ở trên, Tốn là cây ở dưới. Nước đầm dâng lên ngập cả ngọn cây, một cảnh vượt quá mức bình thường. Bốn hào dương dồn ở giữa, hai hào âm yếu ở hai đầu, giống cây xà nhà nặng ở giữa mà hai đầu tựa không vững nên oằn xuống. Chữ Đại Quá nghĩa là cái lớn vượt quá; Trình Di hiểu là việc lớn phi thường vượt khỏi lẽ thường ngày, Chu Hi nhấn mạnh lúc ấy cần người cương mà biết giữ trung mới gánh nổi.

1. Hào 1 · 初六

   藉用白茅，无咎。

   Tạ dụng bạch mao, vô cữu.

   Lót bằng cỏ tranh trắng khi đặt đồ lễ xuống, không có lỗi.

   Sơ Lục là hào âm ở dưới cùng, mềm yếu, ở vị dương nên không chính, nhưng biết mình yếu nên làm gì cũng thận trọng. Tiểu Tượng nói đó là cái mềm ở dưới: đặt đồ xuống đất đã được, còn lót thêm cỏ tranh sạch cho chắc. Lúc gánh nặng vượt mức, cẩn thận quá một chút lại thành điều hay, như người khuân đồ sứ quấn thêm vài lớp giấy dù đường không xa.

2. Hào 2 · 九二

   枯楊生稊，老夫得其女妻，无不利。

   Khô dương sinh đề, lão phu đắc kỳ nữ thê, vô bất lợi.

   Cây dương khô đâm chồi non ở gốc, ông già lấy được vợ trẻ, không gì không lợi.

   Cửu Nhị dương cương ở giữa quái dưới, đắc trung, không có ứng ở trên nên gần gũi với Sơ Lục âm nhu ngay dưới mình. Cứng gặp mềm, già gặp trẻ, Tiểu Tượng gọi là vượt mức thường mà vẫn hợp nhau. Chồi mọc từ gốc là sức sống mới nhen lên từ nền cũ, như một xưởng gia đình lâu năm nhờ lớp con cháu trẻ vào làm mà khởi sắc trở lại.

3. Hào 3 · 九三

   棟橈，凶。

   Đống nạo, hung.

   Cây xà nhà oằn cong, xấu.

   Cửu Tam dương ở vị dương, cương quá mức lại không trung, đứng ngay chỗ nặng nhất của quẻ. Dù có Thượng Lục ứng, nhưng vì tự cho mình đủ sức nên Tiểu Tượng nói không ai phụ giúp được. Giống người trưởng nhóm ôm hết việc, gạt mọi góp ý, đến khi quá tải thì cả nhóm cùng chịu. Gánh càng nặng càng cần người đỡ một tay.

4. Hào 4 · 九四

   棟隆，吉。有它吝。

   Đống long, cát. Hữu tha lận.

   Cây xà nhà vồng lên vững chãi, tốt. Nếu có lòng khác thì đáng tiếc.

   Cửu Tứ dương ở vị âm, cương mà biết lấy mềm điều hòa, lại ở sát ngôi vua nên gánh được việc lớn. Tiểu Tượng nói xà vồng lên là tốt vì không bị kéo oằn về phía dưới. Có điều Cửu Tứ ứng với Sơ Lục, nếu cứ ngoái về chuyện riêng thì dễ hỏng việc chung, như người được giao trọng trách mà để tình thân kéo mình thiên vị.

5. Hào 5 · 九五

   枯楊生華，老婦得其士夫，无咎无譽。

   Khô dương sinh hoa, lão phụ đắc kỳ sĩ phu, vô cữu vô dự.

   Cây dương khô trổ hoa, bà già lấy được chồng trẻ, không có lỗi cũng chẳng được khen.

   Cửu Ngũ dương cương trung chính ở ngôi tôn, nhưng ở dưới không có ứng, chỉ gần Thượng Lục là hào âm đã đến cuối. Hoa nở trên cành khô thì đẹp mà chóng tàn, nên Tiểu Tượng hỏi sao lâu được, và nói cuộc kết hợp ấy cũng đáng ngượng. Như cửa hàng đang đi xuống chỉ lo làm đẹp bề ngoài bằng quảng cáo rầm rộ, không bồi lại gốc rễ thì cái rực rỡ ấy khó kéo dài.

6. Hào 6 · 上六

   過涉滅頂，凶，无咎。

   Quá thiệp diệt đỉnh, hung, vô cữu.

   Lội qua chỗ nước sâu, ngập cả đỉnh đầu, xấu, nhưng không có lỗi.

   Thượng Lục âm ở vị âm, đúng chỗ nhưng sức yếu, lại ở cuối thời Đại Quá mà vẫn dấn vào việc quá sức mình. Kết cục không tốt, nhưng Tiểu Tượng nói không thể trách, vì đó là dám làm điều phải dù biết khó. Như người đứng ra gánh khoản nợ chung của gia đình, có thể rất vất vả, nhưng tấm lòng ấy không có gì đáng chê.

Khi gánh nặng vượt mức, đừng ngồi chờ mà cũng đừng gồng một mình. Nên hành động với sự cương quyết bên trong và mềm mỏng bên ngoài, chia sẻ việc với người đáng tin, và giữ vững lập trường dù ít người hiểu mình.

• Quẻ hỗ乾1 · Càn
• Quẻ đảo大過28 · Đại Quá
• Quẻ đối頤27 · Di
• Quẻ trước頤27 · Di
• Quẻ sau坎29 · Khảm