Quẻ 27 · Sơn Lôi Di

Quẻ Di có Cấn là núi ở trên, Chấn là sấm ở dưới. Hình quẻ giống cái miệng mở: hào dương trên cùng và dưới cùng là hai hàm, bốn hào âm ở giữa là hàm răng. Hàm trên đứng yên như núi, hàm dưới động như sấm, đó là hình ảnh của việc nhai, việc ăn để nuôi thân. Chữ Di vốn là cái cằm, rồi mang nghĩa nuôi dưỡng. Trình Di giảng nuôi có nhiều tầng: nuôi thân, nuôi đức, nuôi người hiền và nuôi dân, tầng nào cũng phải đúng đạo mới tốt.

1. Hào 1 · 初九

   舍爾靈龜，觀我朵頤，凶。

   Xả nhĩ linh quy, quan ngã đóa di, hung.

   Bỏ con rùa thiêng của ngươi, nhìn ta mà trễ hàm thèm thuồng, xấu.

   Sơ Cửu là hào dương ở vị dương, vốn đủ sức tự nuôi mình như rùa thiêng sống được mà không cần ăn nhiều. Vậy mà lại ứng với Lục Tứ, ngước nhìn miếng ăn của người khác mà thèm. Tiểu Tượng nói như thế cũng chẳng đáng quý. Như người có tay nghề vững lại bỏ nghề, chạy theo lối sống hào nhoáng của người khác mà đánh mất mình.

2. Hào 2 · 六二

   顛頤，拂經，于丘頤，征凶。

   Điên di, phất kinh, vu khâu di, chinh hung.

   Quay ngược xuống cầu người dưới nuôi mình, trái lẽ thường; tìm người trên gò cao nuôi mình, đi thì xấu.

   Lục Nhị âm ở vị âm, trung chính, nhưng không có ứng nên tự mình không đủ, khi thì dựa vào Sơ Cửu ở dưới, khi thì ngước lên Thượng Cửu ở xa. Tiểu Tượng nói đi như vậy là lạc khỏi đồng loại. Như người trưởng thành rồi mà vẫn trông vào cha mẹ già, rồi lại mong một người quen xa để nhờ vả, thay vì tự đứng lên.

3. Hào 3 · 六三

   拂頤，貞凶，十年勿用，无攸利。

   Phất di, trinh hung, thập niên vật dụng, vô du lợi.

   Trái với đạo nuôi dưỡng, cứ giữ như vậy thì xấu, mười năm chớ dùng, không có lợi gì.

   Lục Tam âm ở vị dương, không trung không chính, lại ở cuối quẻ Chấn nên động quá mức, chỉ chạy theo ham muốn. Tiểu Tượng nói đạo đã trái ngược lớn. Như lối sống chỉ chiều theo sở thích tức thời, ăn uống, mua sắm, giải trí vô độ, càng kéo dài càng khó gỡ, lời hào là lời nhắc dừng lại sớm.

4. Hào 4 · 六四

   顛頤吉，虎視眈眈，其欲逐逐，无咎。

   Điên di cát, hổ thị đam đam, kỳ dục trục trục, vô cữu.

   Quay xuống cầu người dưới giúp mình nuôi người thì tốt; mắt hổ nhìn đăm đăm, lòng mong cầu nối tiếp không dứt, không có lỗi.

   Lục Tứ âm ở vị âm, đắc chính, ở ngôi cao gần vua nhưng tự sức chưa đủ, nên cầu Sơ Cửu là người tài ở dưới để cùng lo việc nuôi dân. Cái nhìn chăm chú như hổ là sự chuyên tâm tìm người giỏi, không phải lòng tham. Tiểu Tượng nói người trên ban phát được sáng tỏ. Như một trưởng phòng kiên trì tìm và giữ người giỏi để cả phòng cùng làm tốt.

5. Hào 5 · 六五

   拂經，居貞吉，不可涉大川。

   Phất kinh, cư trinh cát, bất khả thiệp đại xuyên.

   Trái lẽ thường, ở yên giữ chính thì tốt, không thể vượt sông lớn.

   Lục Ngũ âm nhu ở ngôi tôn, đắc trung, lẽ ra phải nuôi thiên hạ mà sức chưa đủ, nên phải nhờ Thượng Cửu ở trên. Tiểu Tượng nói tốt vì biết thuận theo người trên. Như người mới lên làm chủ còn non kinh nghiệm, biết dựa vào người cố vấn giỏi, giữ ổn định và chưa vội làm việc mạo hiểm.

6. Hào 6 · 上九

   由頤，厲吉，利涉大川。

   Do di, lệ cát, lợi thiệp đại xuyên.

   Thiên hạ nhờ mình mà được nuôi, biết lo nguy thì tốt, lợi cho việc vượt sông lớn.

   Thượng Cửu là hào dương ở trên cùng, được Lục Ngũ tin cậy, gánh trách nhiệm nuôi dưỡng cả quẻ. Trách nhiệm lớn nên phải luôn thận trọng, nhờ vậy mà gánh được việc khó. Tiểu Tượng nói có phúc lành lớn. Như người trụ cột trong gia đình hay doanh nghiệp, càng nhiều người trông vào càng phải cẩn trọng từng quyết định.

Hãy nhìn xem mình đang nuôi thân, nuôi tâm bằng gì, và đang chăm lo cho ai. Cẩn trọng lời nói, tiết độ ăn uống, tự lực mà sống và biết dựa vào người hiền khi sức mình chưa đủ.

• Quẻ hỗ坤2 · Khôn
• Quẻ đảo頤27 · Di
• Quẻ đối大過28 · Đại Quá
• Quẻ trước大畜26 · Đại Súc
• Quẻ sau大過28 · Đại Quá