Quẻ 36 · Địa Hỏa Minh Di

Quẻ Minh Di có Khôn là đất ở trên, Ly là lửa, là mặt trời ở dưới. Mặt trời lặn vào lòng đất, ánh sáng bị che khuất, trời tối dần. Chữ Minh là sáng, chữ Di là bị tổn thương, bị dập tắt, nên Minh Di là lúc sự sáng suốt và ngay thẳng bị lấn át. Thoán truyện lấy Văn Vương bị giam và Cơ Tử giả điên làm gương: bên trong vẫn sáng, bên ngoài nhu thuận để vượt qua nạn lớn. Trình Di giảng đây là thời u tối, người quân tử nên giữ cái sáng ở trong chứ không phô ra.

1. Hào 1 · 初九

   明夷于飛，垂其翼。君子于行，三日不食，有攸往，主人有言。

   Minh di vu phi, thùy kỳ dực. Quân tử vu hành, tam nhật bất thực, hữu du vãng, chủ nhân hữu ngôn.

   Lúc ánh sáng bị tổn hại, chim bay mà phải rủ cánh xuống. Người quân tử ra đi, ba ngày không ăn; có chỗ để đi tới thì chủ nhà có lời chê trách.

   Sơ Cửu là hào dương ở dưới cùng, đắc chính, thấy cơ sớm nên lặng lẽ rời đi như chim rủ cánh bay thấp cho khỏi bị chú ý. Tiểu Tượng nói người quân tử ra đi, theo lẽ nghĩa mà chịu nhịn đói. Bỏ đi sớm thường bị người đời chê là nóng vội hay dại dột. Như người nhận ra nơi mình làm đang đi sai đường mà xin nghỉ, chấp nhận thu nhập hụt một thời gian để giữ mình trong sạch.

2. Hào 2 · 六二

   明夷，夷于左股，用拯馬壯，吉。

   Minh di, di vu tả cổ, dụng chửng mã tráng, cát.

   Ánh sáng bị tổn hại, bị thương ở đùi trái; dùng ngựa khỏe để cứu thì tốt.

   Lục Nhị âm nhu, đắc trung đắc chính, là chủ của quẻ Ly nên rất sáng suốt. Bị thương ở đùi trái là tổn hại chưa đến chỗ hiểm, vẫn còn đi được. Tiểu Tượng nói Lục Nhị tốt vì thuận theo khuôn phép. Như người gặp sự cố trong công việc, nhanh chóng nhờ người có năng lực hỗ trợ và khắc phục kịp thời nên không sa sút.

3. Hào 3 · 九三

   明夷于南狩，得其大首，不可疾貞。

   Minh di vu nam thú, đắc kỳ đại thủ, bất khả tật trinh.

   Lúc ánh sáng bị tổn hại, đi săn ở phương nam, bắt được kẻ đầu sỏ; không thể vội vàng đòi sửa ngay cho chính.

   Cửu Tam dương cương ở vị trí dương, đứng trên cùng quẻ Ly, ứng với Thượng Lục là kẻ gây u tối ở đỉnh quẻ. Hào này có sức dẹp cái tối, Tiểu Tượng nói chí đi săn phương nam là được thỏa lớn. Nhưng thay đổi lớn không thể nóng vội, phải từ từ cho người theo kịp. Như người mới về chỉnh đốn một bộ phận trì trệ lâu ngày, xử xong người cầm đầu sai phạm thì nên sửa nếp làm việc từng bước.

4. Hào 4 · 六四

   入于左腹，獲明夷之心，于出門庭。

   Nhập vu tả phúc, hoạch minh di chi tâm, vu xuất môn đình.

   Vào bên bụng trái, nắm được lòng dạ của kẻ làm tổn hại ánh sáng, rồi ra khỏi cửa sân.

   Lục Tứ âm nhu đắc chính, đã bước vào quẻ Khôn, ở gần Thượng Lục là gốc của u tối nên hiểu rõ bên trong. Tiểu Tượng nói vào bên bụng trái là nắm được tâm ý. Khi đã thấy rõ không thể sửa từ bên trong, người khôn ngoan chọn cách rời đi êm ái. Như người làm lâu năm ở một nơi thiếu minh bạch, hiểu hết cách vận hành rồi thì lặng lẽ chuyển việc, không ồn ào.

5. Hào 5 · 六五

   箕子之明夷，利貞。

   Cơ Tử chi minh di, lợi trinh.

   Như Cơ Tử giữa thời ánh sáng bị tổn hại, lợi ở giữ chính.

   Lục Ngũ âm nhu đắc trung, ở sát Thượng Lục u tối, giống Cơ Tử là chú của vua Trụ: không bỏ đi được, đành giả điên để giữ mình. Tiểu Tượng nói Cơ Tử giữ chính thì ánh sáng bên trong không thể tắt. Có những hoàn cảnh không rời đi được, như phải ở lại lo cho gia đình đang khó khăn. Khi ấy nên giữ lòng ngay, khéo léo bên ngoài, đừng để mình bị cuốn theo cái sai.

6. Hào 6 · 上六

   不明晦，初登于天，後入于地。

   Bất minh hối, sơ đăng vu thiên, hậu nhập vu địa.

   Không sáng mà tối tăm; lúc đầu lên tới trời, về sau rơi vào trong đất.

   Thượng Lục âm nhu ở cuối cùng quẻ Khôn, là gốc của u tối, kẻ làm hại cái sáng của người khác. Tiểu Tượng nói lúc đầu lên trời là ở chỗ cao soi khắp bốn phương, về sau vào đất là vì làm mất khuôn phép. Quyền thế dựng trên việc che lấp người khác thường không bền. Như người dùng thủ đoạn leo cao, thời gian đầu hào nhoáng nhưng dần mất lòng tin và đi xuống.

Khi ánh sáng bị che, đừng cố phô ra cho thêm tổn hại. Nên giữ lòng ngay ở bên trong, mềm mỏng ở bên ngoài, tự bảo toàn và kiên nhẫn chờ trời sáng lại.

• Quẻ hỗ解40 · Giải
• Quẻ đảo晉35 · Tấn
• Quẻ đối訟6 · Tụng
• Quẻ trước晉35 · Tấn
• Quẻ sau家人37 · Gia Nhân