Quẻ 6 · Thiên Thủy Tụng

Quẻ Tụng có Càn là trời ở trên, Khảm là nước ở dưới. Trời đi lên, nước chảy xuống, hai bên trái chiều nhau nên sinh tranh cãi. Thoán truyện nói trên cứng, dưới hiểm: người trên cứng rắn, người dưới hiểm hóc thì khó tránh khỏi kiện tụng. Chữ Tụng gồm bộ ngôn là lời nói và chữ công là công bằng, tức đem lời ra để đòi lẽ phải. Trình Di và Chu Hi đều dặn kiện tụng là việc bất đắc dĩ, cốt dập tranh chấp từ gốc chứ không nên theo đến cùng.

1. Hào 1 · 初六

   不永所事，小有言，終吉。

   Bất vĩnh sở sự, tiểu hữu ngôn, chung cát.

   Không kéo dài việc tranh chấp, có chút lời qua tiếng lại, cuối cùng tốt.

   Sơ Lục âm nhu ở vị dương, ở dưới cùng, sức yếu, ứng với Cửu Tứ nên có chút va chạm. Tiểu Tượng nói kiện không thể kéo dài; tuy có lời qua lại nhưng lẽ phải rồi cũng được phân rõ. Như hai nhà hàng xóm cãi nhau chuyện bờ rào, nói ra cho rõ rồi thôi, không để thành chuyện giận nhau lâu năm.

2. Hào 2 · 九二

   不克訟，歸而逋，其邑人三百戶无眚。

   Bất khắc tụng, quy nhi bô, kỳ ấp nhân tam bách hộ vô sảnh.

   Kiện không nổi, rút về mà lánh đi; người trong ấp nhỏ ba trăm hộ của mình nhờ thế không bị vạ lây.

   Cửu Nhị dương ở vị âm, đắc trung, là chủ của Khảm, muốn tranh với Cửu Ngũ ở ngôi tôn, nhưng hai bên đều dương nên không ứng mà đối chọi. Tiểu Tượng nói từ dưới kiện lên trên thì điều lo kéo đến dễ như nhặt lấy. Biết mình không địch nổi mà lui về, giữ yên cho mình và người nhà. Như người làm thuê bất đồng với một công ty lớn, đôi khi rút lui có tính toán lại bảo vệ được những người đang trông cậy vào mình.

3. Hào 3 · 六三

   食舊德，貞厲，終吉。或從王事，无成。

   Thực cựu đức, trinh lệ, chung cát. Hoặc tòng vương sự, vô thành.

   Sống nhờ lộc nghiệp cũ, giữ chính mà biết nguy thì cuối cùng tốt. Nếu có theo việc của vua thì không nhận thành công về mình.

   Lục Tam âm nhu ở vị dương, kẹp giữa hai hào cương, ứng với Thượng Cửu, tự biết không đủ sức tranh nên giữ phần đã có mà không đòi thêm. Tiểu Tượng nói theo người trên thì tốt. Ở thế chênh vênh mà biết đủ, biết thận trọng thì yên, như người làm lâu năm giữ nghề và chỗ đứng của mình, làm việc chung mà không tranh công với ai.

4. Hào 4 · 九四

   不克訟，復即命渝，安貞吉。

   Bất khắc tụng, phục tức mệnh du, an trinh cát.

   Kiện không được, quay về với lẽ phải, đổi lòng mình, yên giữ chính thì tốt.

   Cửu Tứ dương ở vị âm, không trung không chính, tính cương muốn kiện, nhưng trên gặp Cửu Ngũ trung chính, dưới có Sơ Lục ứng mình lại mềm yếu, chẳng có ai để tranh. Biết quay lại, sửa thái độ, Tiểu Tượng nói như thế là không mất gì. Như người đang hăng định khiếu nại, xem lại thấy mình cũng có phần sai thì rút đơn, lòng nhẹ đi mà quan hệ còn giữ được.

5. Hào 5 · 九五

   訟，元吉。

   Tụng, nguyên cát.

   Xử kiện, rất tốt.

   Cửu Ngũ dương ở vị dương, trung chính, ở ngôi tôn, chính là bậc đại nhân mà Thoán từ nói lợi được gặp. Ở đây không phải người đi kiện mà là người phân xử, Tiểu Tượng nói tốt lớn vì trung chính. Như người hòa giải trong xóm hay trọng tài trong công ty, công tâm và sáng suốt thì các bên đều phục.

6. Hào 6 · 上九

   或錫之鞶帶，終朝三褫之。

   Hoặc tích chi bàn đái, chung triêu tam sỉ chi.

   Có khi được ban cho đai da quý, nhưng chỉ trong một buổi sáng đã ba lần bị tước mất.

   Thượng Cửu dương ở vị âm, ở cuối quẻ, cương đến cực, là người theo kiện đến cùng và có thể thắng. Nhưng cái được nhờ tranh chấp thì khó giữ lâu, Tiểu Tượng nói nhờ kiện mà được áo mũ thì cũng chẳng đáng kính. Như người thắng một vụ tranh chấp tài sản trong họ hàng mà mất hết tình thân, phần được rồi cũng không làm mình yên lòng.

Khi xảy ra tranh chấp, nói rõ lẽ phải rồi biết dừng ở giữa chừng, đừng theo đến cùng chỉ để thắng. Việc gì cũng nên tính kỹ từ lúc đầu, thỏa thuận cho minh bạch thì về sau ít phải cãi nhau.

• Quẻ hỗ家人37 · Gia Nhân
• Quẻ đảo需5 · Nhu
• Quẻ đối明夷36 · Minh Di
• Quẻ trước需5 · Nhu
• Quẻ sau師7 · Sư