節

Quẻ 60 · Thủy Trạch Tiết

Thượng quái: Khảm (Thủy, Thủy) · Hạ quái: Đoài (Trạch, Kim)

Thủy Trạch Tiết: quẻ của chừng mực, như đầm chứa nước có giới hạn. Nên tiết chế vừa phải và tự nhiên, tránh khắc khổ quá mức.

Tượng quẻ

Quẻ Tiết có Khảm là nước ở trên, Đoài là đầm ở dưới. Đầm chứa nước có sức chứa nhất định: vừa thì đầy đủ, quá thì tràn ra ngoài. Chữ Tiết vốn là đốt tre, mỗi khúc có mắt ngăn, nên mang nghĩa giới hạn, chừng mực, tiết độ. Thoán truyện lấy trời đất làm gương: có tiết nên bốn mùa mới thành. Trình Di và Chu Hi đều nhấn rằng tiết chế phải vừa phải, khắc khổ quá thì không bền.

Thoán từ

亨。苦節不可貞。

Hanh. Khổ tiết bất khả trinh.

Hanh thông. Tiết chế đến mức khắc khổ thì không thể giữ bền lâu.

Thoán truyện giảng có tiết thì hanh vì cương nhu phân rõ, hào cương được ngôi giữa; vui vẻ mà đi qua chỗ hiểm, đúng ngôi để tiết chế, trung chính nên thông. Đặt ra chế độ hợp lý thì không hao của, không hại người. Như một gia đình lập ngân sách chi tiêu: có kế hoạch thì đủ dùng và còn dư, nhưng thắt lưng buộc bụng đến mức ai cũng khổ thì chẳng bao lâu sẽ bỏ cuộc.

Đại Tượng

澤上有水，節；君子以制數度，議德行。

Trạch thượng hữu thủy, Tiết; quân tử dĩ chế số độ, nghị đức hạnh.

Trên đầm có nước là hình tượng quẻ Tiết; người quân tử theo đó mà đặt ra số lượng, mức độ, và bàn xét đức hạnh.

Đầm chỉ giữ được lượng nước vừa với nó, người cũng cần biết mức của mình. Chế số độ là đặt ra quy chuẩn rõ ràng; nghị đức hạnh là xem xét cách cư xử, cái gì nên, cái gì quá. Như một cửa hàng nhỏ quy định rõ giờ mở cửa, định mức nhập hàng, cách đối đãi khách, nhờ đó vận hành đều mà không ai phải đoán.

Hào từ

  1. Hào 1 · 初九

    不出戶庭，无咎。

    Bất xuất hộ đình, vô cữu.

    Không ra khỏi sân trong cửa nhà, không lỗi.

    Sơ Cửu dương ở ngôi dương, đắc chính, ứng với Lục Tứ, nhưng phía trước có Cửu Nhị chặn lối, chưa phải lúc đi. Tiểu Tượng nói biết khi nào thông, khi nào tắc nên ở yên; Hệ từ còn lấy hào này để dạy giữ kín lời nói. Như người đang ấp ủ một dự định, chưa vội kể ra ngoài khi mọi thứ còn chưa chín.

  2. Hào 2 · 九二

    不出門庭，凶。

    Bất xuất môn đình, hung.

    Không ra khỏi sân ngoài cổng, xấu.

    Cửu Nhị dương ở ngôi âm, đắc trung mà không chính, không có ứng với Cửu Ngũ. Đường trước mặt đã mở vì Lục Tam là hào âm, vậy mà vẫn ngồi trong cổng; Tiểu Tượng gọi đó là lỡ thời đến cùng cực. Tiết chế đúng lúc cần đi lại hóa thành rụt rè, giống người có cơ hội tốt nhưng mãi cân nhắc, đến khi quyết thì cơ hội đã qua.

  3. Hào 3 · 六三

    不節若，則嗟若，无咎。

    Bất tiết nhược, tắc ta nhược, vô cữu.

    Không biết tiết chế thì rồi phải than thở, không trách ai được.

    Lục Tam âm ở ngôi dương, không trung không chính, lại ở trên cùng quẻ Đoài là vui, nên dễ buông theo thích thú. Không giữ chừng mực thì đến lúc thiếu hụt sẽ than, và Tiểu Tượng hỏi lại: còn trách ai. Như người tiêu tiền thoải mái suốt mấy tháng rồi cuối năm hụt quỹ, điều nên làm là nhận phần mình và sửa thói quen; biết than cũng là bước đầu biết tỉnh.

  4. Hào 4 · 六四

    安節，亨。

    An tiết, hanh.

    Yên ổn với sự tiết chế, hanh thông.

    Lục Tứ âm ở ngôi âm, đắc chính, ở ngay dưới Cửu Ngũ và thuận theo, Tiểu Tượng nói đó là vâng theo đạo của bề trên. Tiết chế ở đây đã thành tự nhiên, không phải gồng ép. Như người quen sống điều độ, ăn ngủ đúng giờ, chi tiêu có kế hoạch, giữ nếp mà không thấy nặng nề.

  5. Hào 5 · 九五

    甘節，吉；往有尚。

    Cam tiết, cát; vãng hữu thượng.

    Tiết chế một cách ngọt ngào, tốt; đi tới thì được kính trọng.

    Cửu Ngũ dương cương, trung chính ở ngôi tôn, là chủ của quẻ. Mình tiết chế trước, vừa phải và vui vẻ, nên người khác theo mà không thấy khổ; Tiểu Tượng nói cái tốt ấy là vì ở ngôi giữa. Như người đứng đầu muốn cả công ty tiết kiệm thì tự cắt bớt chi phí riêng trước, mọi người thường nể và làm theo.

  6. Hào 6 · 上六

    苦節，貞凶，悔亡。

    Khổ tiết, trinh hung, hối vong.

    Tiết chế khắc khổ, cố giữ thì xấu, rồi sự hối hận sẽ mất.

    Thượng Lục âm ở cuối quẻ, cũng là chỗ tận cùng của hiểm, tiết chế đến mức quá đáng thành khắc khổ, nên Tiểu Tượng nói con đường ấy đã cùng. Trình Di cho rằng khắc khổ tuy quá nhưng còn ít hối hơn xa hoa, miễn là biết nới ra cho vừa. Giống người tiết kiệm đến mức bỏ cả những khoản cần thiết, sống lúc nào cũng căng, nên điều chỉnh về mức có thể giữ lâu dài.

Khi hỏi về

Công việc

Công việc thuận khi có kế hoạch, quy trình và giới hạn rõ ràng. Nên biết lúc nào giữ kín, lúc nào bước ra, đừng vì quá thận trọng mà lỡ thời. Kỷ luật hợp lý giúp cả nhóm vững, nhưng khắt khe quá dễ khiến mọi người mệt mỏi.

Tình duyên

Tình cảm cần chừng mực: quan tâm vừa đủ, không kiểm soát, không buông lỏng. Nên tôn trọng khoảng riêng của nhau và giữ những lời hứa nhỏ. Sự ngọt ngào bền lâu thường đến từ việc cả hai cùng thấy dễ chịu.

Tiền bạc

Tài chính có xu hướng ổn khi chi tiêu có định mức. Nên lập ngân sách, để dành đều đặn, nhưng không nên khắc khổ đến mức cuộc sống thiếu thốn. Tiêu xài buông thả thường dẫn đến than thở về sau.

Nhà cửa

Gia đình êm ấm khi có nề nếp rõ ràng mà không cứng nhắc. Nên cùng thống nhất giờ giấc, việc nhà, khoản chi chung. Người lớn làm gương thì con cháu thường dễ theo.

Học tập

Việc học tiến đều khi có thời khóa biểu vừa sức. Nên chia nhỏ mục tiêu, học đều mỗi ngày và nghỉ đúng lúc. Ép mình học quá sức thường khó duy trì lâu.

Sức khỏe

Quẻ Tiết nhắc đến nhịp sống điều độ: ăn, ngủ, làm việc, nghỉ ngơi đều có mức. Nên tránh cả buông thả lẫn ép mình quá khắt khe. Khi có vấn đề sức khỏe, hãy hỏi ý kiến bác sĩ.

Lời khuyên

Hãy đặt giới hạn hợp lý cho mình trong thời gian, tiền bạc và lời nói. Tiết chế nên vừa phải và tự nhiên, đủ để giữ nếp mà không làm mình hay người khác khổ.

Quẻ liên quan

Có việc đang băn khoăn? Gieo một quẻ cho riêng câu hỏi của bạn.

Gieo quẻ

Nội dung tham khảo theo kinh điển Kinh Dịch, không phải lời tiên đoán.