Hào động, quẻ biến, quẻ hỗ: đọc sao cho khỏi nhầm?

Hào động là gì, hào tĩnh là gì?

Trong phép ba đồng xu, tổng 6 là âm động, tổng 9 là dương động; tổng 7 là dương tĩnh, tổng 8 là âm tĩnh. Động và tĩnh là thuộc tính của dữ liệu hào trong phép gieo, không phải mô tả tính cách người hỏi. Hào âm động vẫn được vẽ âm khi dựng quẻ chính, hào dương động vẫn vẽ dương. Chỉ khi lập quẻ biến mới đổi trạng thái của chúng.

Một quẻ có thể có từ không đến sáu hào động. Hào ở vị trí càng cao không mặc nhiên càng tốt hay càng quan trọng trong mọi cách luận. Vị trí và số hào động ảnh hưởng quy tắc chọn trọng tâm đọc, còn ý nghĩa cần xét với lời kinh và câu hỏi. Giữ dãy số ban đầu sẽ giúp bạn kiểm tra những bước sau mà không phải nhớ lại các mặt xu.

Quẻ biến được tạo như thế nào?

Lấy dãy từ dưới lên là 9, 8, 7, 8, 7, 8. Quẻ chính có Ly dưới, Khảm trên, tức Thủy Hỏa Ký Tế, số 63. Hào đầu mang giá trị 9 nên đổi từ dương thành âm khi lập quẻ biến; các hào khác giữ nguyên. Hạ quái trở thành Cấn, thượng quái vẫn là Khảm, cho Thủy Sơn Kiển, số 39.

Thao tác ấy làm rõ một điều: quẻ biến không phải quẻ gieo thêm và cũng không phải quẻ được chọn cho hợp câu chuyện. Trong nhiều lối đọc, nó gợi chiều chuyển hoặc một mặt khác cần xét cùng quẻ chính. Đó là chức năng diễn giải trong phương pháp, không phải kết cục đã an bài. Nếu không có hào động, công cụ có thể không hiển thị quẻ biến riêng vì cấu trúc không thay đổi.

• Giữ nguyên vị trí và âm dương của mọi hào tĩnh.
• Đổi hào 6 từ âm ở quẻ chính thành dương ở quẻ biến.
• Đổi hào 9 từ dương ở quẻ chính thành âm ở quẻ biến.
• Đổi đồng thời tất cả hào động khi dựng quẻ biến hoàn chỉnh.

Quẻ hỗ lấy những hào nào?

Theo cách dựng thường dùng, hào 2, 3, 4 của quẻ chính tạo hạ hỗ; hào 3, 4, 5 tạo thượng hỗ. Vẫn đọc mỗi nhóm từ dưới lên và chồng thượng hỗ lên hạ hỗ để có quẻ hỗ. Hào đầu và hào sáu không tham gia trực tiếp. Hai nhóm dùng chung hào ba và hào bốn, nên quẻ hỗ là một cấu trúc rút từ phần giữa, không có dữ liệu ngẫu nhiên mới.

Với Ký Tế trong ví dụ, các hào 2, 3, 4 là âm, dương, âm, tạo Khảm; các hào 3, 4, 5 là dương, âm, dương, tạo Ly. Kết quả là Hỏa Thủy Vị Tế, số 64. Một số lối đọc Mai Hoa dùng lớp hỗ để xem thêm quan hệ bên trong sự việc. Ý nghĩa bổ trợ ấy không biến quẻ hỗ thành một bí mật được phát hiện độc lập.

Có sách hoặc dòng thực hành xử lý riêng những trường hợp như quẻ thuần, hoặc dùng hỗ quái như hai quái thay vì nhấn vào tên quẻ kép. Vì thế, khi so công cụ với sách, cần hỏi chúng có cùng quy tắc không. Bài này dùng phép lấy hào 2–4 và 3–5 đã nêu. Nhất quán trong thao tác giúp bạn phân biệt khác biệt phương pháp với lỗi tính toán.

Nên đọc quẻ chính, quẻ biến hay quẻ hỗ trước?

Người mới nên bắt đầu từ câu hỏi, quẻ chính và lời kinh liên quan theo phương pháp đang theo. Sau đó xem hào động đang đặt ra điểm chú ý nào, rồi đối chiếu quẻ biến. Quẻ hỗ có thể đọc sau nếu lối luận sử dụng nó. Thứ tự này giúp giữ một trục rõ, tránh vừa nhìn tên quẻ đã ghép thành ba đoạn đời với những lời khẳng định quá rộng.

Cách nói quẻ chính là hiện tại, quẻ hỗ là quá trình và quẻ biến là tương lai chỉ là một sơ đồ diễn giải giản lược. Nó không áp dụng như định luật cho mọi dòng Dịch học. Trong Lục Hào, hào biến còn được xét với hào gốc, dụng thần và tháng ngày theo quy tắc riêng. Không nên dùng sơ đồ ba chặng để xóa những khác biệt ấy.

Nhiều hào động thì chọn lời nào để đọc?

Có những hệ quy tắc chọn lời kinh theo số hào động, nổi tiếng là truyền thống gắn với Chu Hi và Dịch học khải mông. Đây là cách tổ chức việc đọc, cần học cùng nguồn và các chi tiết của nó. Website dùng một bảng quy ước rút gọn như dưới đây. Không nên gọi bảng rút gọn là quy tắc duy nhất của toàn bộ Dịch học hoặc tự chọn lại câu chính sau khi biết kết quả.

Riêng trường hợp ba hào động, truyền thống Khảo biến chiêm có chi tiết phân vai quẻ gốc và quẻ đến phức tạp hơn câu nói quẻ chính luôn làm chủ. Công cụ hiện đặt quẻ chính làm trọng tâm trong trường hợp này, nên người học cần nhận ra mức giản lược. Nếu đang nghiên cứu kinh điển, hãy đọc nguyên phần quy tắc thay vì chỉ học bảng tóm tắt. Khi dùng tham khảo, việc nêu rõ quy ước giúp lời luận có thể được xem xét.

• Không hào động: đọc lời quẻ chính.
• Một hào động: đọc lời hào ấy ở quẻ chính.
• Hai hào động: đọc hai lời hào, công cụ ưu tiên hào trên.
• Ba hào động: đọc lời quẻ chính và quẻ biến, công cụ ưu tiên quẻ chính.
• Bốn hào động: đọc hai hào tĩnh ở quẻ biến, ưu tiên hào dưới.
• Năm hào động: đọc hào tĩnh còn lại ở quẻ biến.
• Sáu hào động: Càn đọc dụng cửu, Khôn đọc dụng lục, quẻ khác đọc lời quẻ biến.

Làm sao không bị cuốn vào quá nhiều tầng nghĩa?

Đọc Ký Tế biến Kiển trong chuyện hoàn tất một dự án, bạn có thể xem lại mình đã thật sự sẵn sàng bàn giao chưa và còn chỗ nào cần kiểm tra. Nếu đọc thêm Vị Tế ở lớp hỗ, hình tượng chưa hoàn tất có thể nhắc bạn tìm phần việc còn dang dở. Những liên hệ ấy là gợi ý để đặt câu hỏi. Chúng không đủ để kết luận dự án sẽ gặp một trở ngại cụ thể.

Sau mỗi lớp, hãy ghi điều gì trong hoàn cảnh thật khiến bạn thấy liên quan. Nếu không có dữ kiện, để nó ở trạng thái liên tưởng chưa kiểm tra. Ba lớp từ một quẻ không phải ba bằng chứng độc lập cùng xác nhận một kết luận. Bạn có thể dừng khi đã tìm được một việc cần làm rõ, không cần diễn giải hết mọi hình tượng để lượt đọc có ích.